اول ترمز، بعد قدرت؛ ارتقای ترمز بدون خرجهای عجیب
قبل از هر افزایش قدرت، ترمز را درست کنید؛ روغن ترمز تازه، لنت مناسب، شیلنگ و دیسک. کیت ترمز بزرگ کی لازم است و لنت نو را چطور آببندی کنیم؟
هر اسببخاری که به موتور اضافه میکنید، دیر یا زود باید با ترمز گرفته شود. حسابش هم ساده است: انرژی حرکت ماشین با مجذور سرعت بالا میرود، یعنی ماشینی که ۱۴۰ کیلومتر بر ساعت میرود تقریباً دو برابرِ همان ماشین در ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت انرژی دارد و ترمز باید همه آن را به گرما تبدیل کند. خبر خوب اینکه ترمز خوب برای بیشتر ماشینهای خیابانی با کیتهای گران شروع نمیشود؛ با روغن ترمز تازه، لنت درست، دیسک سالم و لاستیک خوب شروع میشود.
روغن ترمز؛ ارزانترین ارتقایی که جدی گرفته نمیشود
ایرانخودرو در دفترچه پژو ۲۰۶ و دنا روغن ترمز DOT 4 را مشخص کرده و تعویضش را هر ۴۰ هزار کیلومتر یا دو سال، هر کدام زودتر برسد، خواسته است. خیلیها این یکی را جا میاندازند، چون روغن ترمز مثل روغن موتور سیاه نمیشود و ظاهرش چیزی نشان نمیدهد.
مشکل در رطوبت است. روغنهای DOT 3، DOT 4 و DOT 5.1 پایه گلیکولی دارند و بهمرور از هوا آب جذب میکنند و با هر ذره آب، نقطه جوششان پایین میآید. استاندارد آمریکایی FMVSS 116 برای هر درجه دو حداقل تعیین کرده است:
| درجه روغن | نقطه جوش روغن نو (حداقل) | نقطه جوش روغن مرطوب (حداقل) |
|---|---|---|
| DOT 3 | ۲۰۵ درجه سانتیگراد | ۱۴۰ درجه سانتیگراد |
| DOT 4 | ۲۳۰ درجه سانتیگراد | ۱۵۵ درجه سانتیگراد |
| DOT 5.1 | ۲۶۰ درجه سانتیگراد | ۱۸۰ درجه سانتیگراد |
«مرطوب» در این جدول یعنی روغنی که در آزمون استاندارد حدود ۳٫۷ درصد آب جذب کرده است. حالا یک سراشیبی طولانی مثل جاده چالوس را در نظر بگیرید، با ماشین پر و هوای مرداد. کالیپر داغ میشود و اگر روغن کهنه به جوش بیاید، در مدار حباب بخار درست میشود. بخار برخلاف مایع فشرده میشود و پدال نرم و بلند میشود، درست وقتی که بیشتر از همیشه لازمش دارید.
پس روغن را سر موعد عوض کنید و اگر ماشین را سخت میرانید، منتظر موعد نمانید. همیشه از قوطی دربسته استفاده کنید؛ دفترچه دنا هم صریحاً گفته روغنی که قبلاً باز شده رطوبت جذب کرده است. DOT 5.1 هم پایه گلیکولی دارد و نقطه جوشش بالاتر است، اما آن را با DOT 5 اشتباه نگیرید: DOT 5 سیلیکونی است و نباید با بقیه مخلوط شود.
لنت؛ جنسش را بپرسید، نه فقط برندش را
لنتها سه خانواده اصلی دارند. لنت ارگانیک نرم و بیصداست، به دیسک رحم میکند و در سرما خوب میگیرد، ولی بازه دمایی کارش محدود است و وقتی داغ کند، اصطکاکش زود افت میکند. لنت نیمهفلزی بازه دمایی بسیار وسیعتری دارد، دیرتر خسته میشود و در سرما هم خوب میگیرد؛ در عوض پرصداتر است، گرد بیشتری روی رینگ مینشاند و دیسک را زودتر میخورد. لنت سرامیکی تمیز و کمصداست و عمر بیشتری دارد، ولی در سرما گیراییاش کمتر است و اصلاً برای مسابقه ساخته نشده است.
لنت مخصوص پیست هم دسته جدایی است. این لنتها برای کار در دمای بالا ساخته شدهاند و سازندهها خودشان میگویند لنت مسابقهای در خیابان درست کار نمیکند. برای یک ماشین تیونشده خیابانی در ترافیک و گرمای تابستان ایران، یک لنت خیابانی خوب نیمهفلزی یا سرامیکی از برند شناختهشده کافی است. گرفتاری اصلی ما جنس لنت نیست، لنت تقلبی است؛ لنت را از فروشندهای بخرید که فاکتور میدهد و به قیمتی که خیلی پایینتر از بقیه بازار است اعتماد نکنید. دفترچه دنا بازدید لنتهای جلو و عقب را هر ۲۰ هزار کیلومتر خواسته است؛ همین را جدی بگیرید.
شیلنگ فلزی و دیسک سوراخدار؛ کدام خرج واقعی است؟
شیلنگ ترمز بافته فلزی یک لوله تفلونی (PTFE) است که روکش بافته فولاد ضدزنگ دارد و زیر فشار کمتر از شیلنگ لاستیکی باد میکند. نتیجهاش پدالی سفتتر و یکدستتر است، مخصوصاً وقتی ترمزها داغاند. قدرت ترمز را بیشتر نمیکند، فقط حس پدال را بهتر میکند. اگر میخرید، سراغ برندی بروید که تأییدیههای استاندارد را اعلام کرده، مثل FMVSS 106 یا TÜV، و بعد از نصب هواگیری کامل را فراموش نکنید. شیلنگ بینامونشانی که زیر فشار بترکد، یعنی ترمز آن مدار از دست رفته است.
درباره دیسک، فرق مهم بین دیسک توپر و دیسک هواخور است. دیسک هواخور دو صفحه دارد که با پرههایی به هم وصل شدهاند و هوا از لابهلایشان رد میشود، برای همین زودتر خنک میشود و بیشتر در چرخهای جلو به کار میرود که بار اصلی ترمز رویشان است.
دیسک سوراخدار و شیاردار داستان دیگری است. Brembo که هر دو نوع را میسازد، خودش میگوید در رانندگی جادهای تفاوت عملکرد این دو عملاً وجود ندارد و برای پیست دیسک شیاردار را توصیه میکند، چون دیسک سوراخدار در شرایط سخت کمتر در برابر ترک مقاوم است. ترکهای ریز معمولاً از دور همین سوراخها شروع میشوند و شیارها هم لنت را زودتر میخورند. خلاصه حرف ما: روی ماشین خیابانی یک دیسک ساده باکیفیت با اندازه درست، همراه لنت خوب، از دیسک سوراخدار ارزان بیشتر میارزد. سوراخها بیشتر به ظاهر کمک میکنند.
کیت ترمز بزرگ؛ کی لازم است؟
کیت ترمز بزرگ معمولاً یعنی دیسک با قطر بیشتر و کالیپر چندپیستونه. قطر بیشتر اهرم ترمز را بلندتر میکند و جرم بیشتر دیسک گرمای بیشتری را در خودش جا میدهد. سودش وقتی واقعی است که پشت سر هم و سخت ترمز میگیرید، مثلاً در پیست یا با قدرتی خیلی بیشتر از کارخانه. در ماشین خیابانی با ریمپ ملایم، معمولاً پیش از آنکه کالیپر کم بیاورد، لاستیک و روغن ترمز کم میآورند.
این کیتها هزینه جانبی هم دارند. کالیپر بزرگ پشت رینگ اصلی جا نمیشود و معمولاً رینگ بزرگتر لازم است؛ حساب فاصله و آفستش را در مطلب انتخاب رینگ آوردهایم. تعادل ترمز جلو و عقب و حس پدال هم ممکن است عوض شود. جابهجا کردن کالیپر و دیسک از یک ماشین همخانواده هم در بازار زیاد پیش میآید، ولی فقط وقتی کار درستی است که قطعات اصل باشند و با هم جفت شوند، از محل نصب کالیپر تا شیلنگ و سنسور ABS.
پلیس راهور نصب ترمزهای بزرگتر را هم جزو «تغییر در ارکان خودرو» میداند؛ خبرگزاری مهر مرداد ۱۴۰۴ این را از قول پلیس نوشته و گفته این تغییرات میتواند به جریمه و توقیف برسد.
اگر به فکر توربو روی پراید هستید، ترمز را پیش از توربو در بودجه بگذارید، نه بعد از آن.
ABS و آببندی لنت نو
ABS نمیگذارد چرخها در ترمز شدید قفل کنند تا بتوانید همزمان فرمان بدهید. ترمز را قویتر نمیکند و همهجا هم مسافت توقف را کوتاه نمیکند؛ روی شن و برف ممکن است مسافت را بیشتر هم بکند، هرچند کنترل فرمان را نگه میدارد. این را هم بدانید که در پراید، تیپهای بدون ABS از سال ۱۳۹۱ کنار گذاشته شدند؛ یعنی اگر پراید شما قدیمیتر است، ممکن است اصلاً ABS نداشته باشد و در ترمز شدید چرخهای جلو قفل کنند و فرمان از دست برود.
لنت نو هم تا با دیسک جفت نشود، به قدرت کامل نمیرسد. دستورالعمل روی جعبه لنت را دنبال کنید؛ الگوی کلی سازندهها این است که چند صد کیلومتر اول ترمزهای ملایم بگیرید و از ترمزهای شدید غیرضروری پرهیز کنید، بعد در یک جاده خلوت و امن چند ترمز پیاپی از سرعت متوسط تا نزدیک توقف بگیرید، بدون اینکه کامل بایستید، و بعد چند کیلومتر آرام برانید تا ترمزها خنک شوند. با دیسک داغ هم ماشین را روی ترمز نگه ندارید؛ لنت داغ روی دیسک رد میاندازد.
اگر فقط یک کار بکنید، روغن ترمز را عوض کنید. ارزانترین کار این فهرست است و در سراشیبی تابستان بیشترین فرق را میکند. بعد سراغ لاستیک بروید، چون ترمز فقط چرخ را کند میکند و این لاستیک است که ماشین را روی آسفالت نگه میدارد.
