رینگ اسپرت؛ PCD، آفست و سایز را قبل از خرید بدانید
جدول الگوی پیچ، سوراخ مرکزی و سایز لاستیک کارخانه برای پژوها، رانا، سمند، دنا و تارا، بهاضافه آفست، عرض رینگ، هابرینگ و خطای کیلومترشمار به زبان ساده.
رینگی که قرار است روی ماشین شما بنشیند، باید در چند عدد با توپی چرخ جور باشد: تعداد پیچ و الگوی پیچ (PCD)، قطر سوراخ مرکزی، آفست (ET)، عرض و قطر. بعد نوبت لاستیک است که قطر کلی و شاخص بارش باید به کارخانه نزدیک بماند. خبر خوب برای صاحبان ایرانخودرو این است که خانواده پژو، سمند، دنا، رانا و تارا همه الگوی پیچ 4x108 و سوراخ مرکزی ۶۵٫۱ میلیمتری دارند. ماشینهای سایپا حساب جدایی دارند که پایینتر گفتهایم.
الگوی پیچ و سوراخ مرکزی؛ دو عددی که چانهزدن ندارد
الگوی پیچ یا PCD دو عدد دارد: تعداد پیچها و قطر دایرهای که از مرکز سوراخ پیچها میگذرد. 4x108 یعنی چهار پیچ روی دایرهای به قطر ۱۰۸ میلیمتر. روی رینگ چهارپیچ اندازهگیریاش ساده است: فاصله مرکز یک سوراخ تا مرکز سوراخ روبهرویش را بگیرید. رینگ 4x100 روی توپی 4x108 نمینشیند و با زور بستنش یعنی پیچهایی که هیچوقت درست سفت نمیشوند.
سوراخ مرکزی (هاببور) دهانه وسط رینگ است که دور برآمدگی توپی مینشیند و همراه پیچها رینگ را دقیقاً وسط نگه میدارد. اگر این سوراخ کوچکتر از توپی باشد، رینگ اصلاً جا نمیرود. اگر بزرگتر باشد، که در رینگهای اسپرت بازار زیاد پیش میآید چون برای چند ماشین ساخته شدهاند، باید حلقه واسطی به اسم هابرینگ از آلومینیوم یا پلاستیک فاصله را پر کند. بدون آن، رینگ فقط با پیچها وسط میافتد و نتیجهاش لرزش فرمان در سرعت و سایش نامنظم لاستیک است.
یک نکته هم درباره پیچها. در این خانواده رینگ با پیچ M12x1.25 بسته میشود، نه با مهره. طول رزوه و شکل نشیمنگاه پیچ باید با رینگ جدید جور باشد؛ حتی یک سازنده ایرانی رینگ آلومینیومی، رینگ آلومینیومی پارس، بعضی طرحهایش را در دو نسخه با نشیمنگاه پیچ متفاوت عرضه میکند. پیچ رینگ قبلی را چشمبسته روی رینگ تازه نبندید.
جدول مشخصات کارخانه ماشینهای ایرانخودرو
هر ردیف این جدول را دستکم با دو منبع مستقل چک کردهایم: دفترچههای راهنمای ایرانخودرو، مشخصات فنی رینگهای یک سازنده ایرانی رینگ آلومینیومی، فروشندگان رینگ فابریک و بانکهای اطلاعاتی سایز رینگ. هر ماشینی که عددش را در دو منبع پیدا نکردیم، در جدول نیست.
| خودرو | الگوی پیچ | سوراخ مرکزی | لاستیک کارخانه |
|---|---|---|---|
| پژو ۲۰۶ و ۲۰۷ | 4x108 | ۶۵٫۱ میلیمتر | 185/65R14 |
| رانا و رانا پلاس | 4x108 | ۶۵٫۱ میلیمتر | 185/65R14 |
| پژو ۴۰۵ | 4x108 | ۶۵٫۱ میلیمتر | 185/65R14 |
| پژو پارس | 4x108 | ۶۵٫۱ میلیمتر | 185/65R14 یا 185/65R15، بسته به نسخه |
| سمند | 4x108 | ۶۵٫۱ میلیمتر | 185/65R15 |
| دنا و دنا پلاس چهارپیچ | 4x108 | ۶۵٫۱ میلیمتر | 185/65R15 یا 195/60R15 |
| تارا | 4x108 | ۶۵٫۱ میلیمتر | 185/65R15، با رینگ ۱۶ اینچ 195/55R16 |
چند ماشین را عمداً بیرون گذاشتهایم. دنا پلاس توربوهایی که توپی پنجپیچ دارند الگوی 5x108 دارند و طبق دفترچه، رینگ ۱۶ اینچ آنها با لاستیک 205/50R16 بسته میشود؛ ولی برای سوراخ مرکزی این نسخه منبع دوم پیدا نکردیم. دفترچه دنا پلاس هم رینگ چهارپیچ دارد و هم پنجپیچ، پس پیش از خرید پیچهای چرخ خودتان را بشمارید. خانواده تیبا، ساینا و کوییک الگوی 4x100 دارند، نه 4x108، اما قطر سوراخ مرکزیشان را فقط در یک منبع یافتیم. برای پراید هم منابع با هم نمیخوانند و بعضی 4x100 و بعضی 4x114.3 نوشتهاند. اگر پراید دارید، اول فاصله پیچهای رینگ فعلی را با همان روش بالا اندازه بگیرید.
آفست، عرض و قطر؛ جایی که خرید اشتباه درد دارد
آفست یا ET فاصله سطح نشیمن رینگ روی توپی تا خط وسط رینگ است، به میلیمتر. آفست بزرگتر رینگ را به داخل گلگیر میبرد و آفست کوچکتر آن را بیرون میکشد. دفترچهها عدد کارخانه را نوشتهاند؛ مثلاً رینگ فولادی ۲۰۶ در دفترچه 5.5Jx14 ET34 است و رینگ ۱۵ اینچ سمند و دنا ET24. یک قاعده سرانگشتی رایج میگوید تا حدود ۵ میلیمتر دور شدن از آفست کارخانه معمولاً دردسری ندارد. بیشتر از آن احتمال برخورد لاستیک با گلگیر، کالیپر یا قطعات جلوبندی بالا میرود و بار بلبرینگ چرخ و حس فرمان هم عوض میشود.
عدد J عرض رینگ به اینچ است. رینگ پهنتر لاستیک پهنتر میخواهد و هر سایز لاستیک بازه عرض رینگ مجاز خودش را دارد که در کاتالوگ سازنده لاستیک آمده است.
قطر رینگ را که بزرگ کنید، ارتفاع دیواره لاستیک باید کم شود تا قطر کلی چرخ تقریباً ثابت بماند. قطر کلی را خودتان هم میتوانید حساب کنید: قطر رینگ به میلیمتر، بهاضافه دو برابر ارتفاع دیواره. لاستیک کارخانه ۲۰۶ یعنی 185/65R14 حدود ۵۹۶ میلیمتر قطر دارد و 195/55R15 هم تقریباً همینقدر؛ برای همین این دو جایگزین هم حساب میشوند. جالب اینکه خود ایرانخودرو در تارا همین حساب را کرده است: 185/65R15 و 195/55R16 هر دو حدود ۶۲۱ میلیمتر قطر دارند.
اگر قطر کلی بیشتر شود، کیلومترشمار کمتر از سرعت واقعی نشان میدهد. مثلاً 195/60R15 روی ۲۰۶ حدود ۳ درصد از لاستیک کارخانه بزرگتر است؛ یعنی وقتی عقربه ۱۰۰ را نشان میدهد، واقعاً حدود ۱۰۳ کیلومتر بر ساعت میروید و دوربین سرعت این را به حساب شما میگذارد.
وزن، جنس و بار مجاز رینگ
رینگ جزو جرم فنربندینشده ماشین است؛ یعنی وزنی که فنر و کمک باید با هر دستانداز بالا و پایینش ببرند. رینگ سنگینتر هم سواری را خشکتر میکند و هم پاسخ فرمان و شتاب را کندتر. برای همین رینگ ۱۷ اینچ سنگین روی ماشینی که با ۱۴ اینچ طراحی شده، معمولاً فقط ظاهر را بهتر میکند.
جنس و روش ساخت هم فرق میکند. رینگ ریختهگری (کست) با ریختن آلومینیوم مذاب در قالب ساخته میشود؛ ارزانترین و سنگینترین است. در روش فلوفرم، بشکه رینگ ریختهگریشده را زیر فشار میچرخانند و نازک و محکم میکنند؛ سبکتر و محکمتر از کست است. رینگ فورج از یک شمش توپر زیر فشار زیاد شکل میگیرد؛ سبکترین و محکمترین است و گرانترین.
هر رینگ حداکثر بار مجازی دارد که معمولاً پشتش حک شده و نباید از رینگ کارخانه کمتر باشد. نشانهایی مثل JWL و VIA یا TÜV یعنی رینگ آزمونهای استاندارد را گذرانده است. لاستیک هم شاخص بار دارد: دفترچه ۲۰۷ لاستیک را 185/65R14 86H نوشته که ۸۶ یعنی حداکثر ۵۳۰ کیلوگرم برای هر لاستیک و H یعنی مجاز تا ۲۱۰ کیلومتر بر ساعت. لاستیک تازه نباید در این دو عدد از کارخانه پایینتر باشد.
برخورد با گلگیر، فاصلهانداز و قانون
قبل از اینکه پول رینگ را کامل بدهید، اگر شد یک چرخ را امتحانی ببندید و فرمان را تا ته به دو طرف بچرخانید. لاستیک پهنتر یا آفست نامناسب معمولاً در فرمان کامل یا وقتی ماشین پر است و روی دستانداز میرود، به شلگیر یا فنر میخورد. اگر ماشین را خواباندهاید یا قصدش را دارید، این حساب سختتر میشود؛ در مطلب فنر کوتاه و کویلاوور توضیح دادهایم. کیت ترمز بزرگ هم رینگی میخواهد که کالیپر پشتش جا شود؛ این را در اول ترمز، بعد قدرت گفتهایم.
فاصلهانداز (اسپیسر) عملاً آفست را کم میکند و رینگ را بیرون میآورد. اگر مجبورید، فقط نوع هابسنتریک از سازنده معتبر را با پیچ به طول درست بخرید و صفحه نازک بینام زیر رینگ نگذارید.
قانون را هم فراموش نکنید. پلیس راهور تغییر اندازه، نوع یا ابعاد چرخ و لاستیک را جزو «تغییر در ارکان خودرو» میشمارد؛ خبرگزاری مهر مرداد ۱۴۰۴ این را از قول پلیس نوشته است. هرچه به اندازه کارخانه نزدیکتر بمانید، کمتر دردسر دارید.
نظر ما روشن است: برای ۲۰۶ یا سمند، یک رینگ یک اینچ بزرگتر از برند معتبر، با آفست نزدیک به کارخانه، هابرینگ درست و لاستیکی با همان قطر کلی، از هر رینگ ۱۷ اینچ ارزانی بهتر است. هم ماشین سواریاش را حفظ میکند، هم کیلومترشمار راست میگوید و هم کمتر چشم پلیس را میگیرد.
