چرا صدای اگزوز اسپرت بعد از یک هفته روی اعصاب میرود؟
صدای بم و یکنواخت اگزوز در سرعت ثابت از کجا میآید، رزوناتور و لوله J چطور جلویش را میگیرند و قبل از خرید اگزوز اسپرت برای پراید یا ۲۰۶ چه چیزی را امتحان کنید.
اگزوز اسپرت را در پارکینگ که گاز میدهید، صدایش دلنشین است. بعد در جاده با دنده آخر و سرعت ثابت، یک صدای بم و یکنواخت کابین را پر میکند که خیلی بلند نیست، ولی ولکن هم نیست؛ و بعد از نیم ساعت سرتان را درد میآورد. به این صدا «دِرون» (drone) میگویند. ایراد از بلندی صدا نیست، از یک فرکانس مشخص است که در دور ثابت جاده، اگزوز و اتاق ماشین با هم تقویتش میکنند. خبر خوب این است که با اگزوز درست و یک امتحان ساده قبل از خرید، میشود از دستش خلاص شد.
دِرون با صدای بلند فرق دارد
صدایی که در کابین میشنوید حاصل سه چیز است: ضربههای دودی که از سیلندرها بیرون میآید، لولهها و منبعهایی که بعضی فرکانسها را تقویت یا ضعیف میکنند، و اتاق ماشین که مثل یک جعبه صوتی، فرکانسهای خودش را دارد. دِرون وقتی پیدا میشود که فرکانس ضربههای موتور در دور کروز بدون اینکه اگزوز کمش کند رد شود و درست همانجایی بیفتد که اتاق ماشین تقویتش میکند. برای همین اگزوزی که روی ماشین دوستتان آرام است، روی ماشین شما ممکن است آرام نباشد. هاچبکهایی مثل ۲۰۶ و پراید ۱۱۱ صندوقشان از اتاق جدا نیست و اتاقشان شکل دیگری از یک سدان دارد.
دِرون را با صدای خشدار و جیغمانندی که بعضی اگزوزها در دور بالا دارند اشتباه نگیرید. آن یکی صدای زیر است و بیشتر وقت شتابگیری آزار میدهد. دِرون صدای بم است و درست وقتی سراغتان میآید که میخواهید آرام برانید.
عددی که مقصر است
موتور چهارزمانه در هر دو دور میللنگ، یک بار در هر سیلندر احتراق دارد. موتور پراید و ۲۰۶ هر دو چهارسیلندرند، پس در هر دور میللنگ دو ضربه دود بیرون میفرستند. فرکانس این ضربهها را با یک حساب ساده میشود پیدا کرد: دور موتور ضرب در تعداد سیلندر، تقسیم بر ۱۲۰.
| دور موتور | فرکانس ضربههای دود در موتور چهارسیلندر |
|---|---|
| ۲۰۰۰ | حدود ۶۷ هرتز |
| ۲۵۰۰ | حدود ۸۳ هرتز |
| ۳۰۰۰ | ۱۰۰ هرتز |
| ۳۵۰۰ | حدود ۱۱۷ هرتز |
| ۴۰۰۰ | حدود ۱۳۳ هرتز |
دور موتور شما در جاده هر جا باشد، صدای اصلی اگزوز همانجا در همین محدوده بم است. اگر اگزوز یا اتاق ماشین در یکی از این فرکانسها تشدید داشته باشد، دِرون را درست در سرعتی میشنوید که بیشتر وقت سفر را با آن میگذرانید.
منبع مستقیم، رزوناتور و لوله J
خیلی از منبعهای اسپرت از نوع مستقیماند: یک لوله سوراخدار که دورش پشمشیشه یا الیاف نسوز پیچیدهاند. این منبعها صداهای متوسط و زیر را خوب میگیرند، ولی فرکانسهای بم از آنها رد میشود؛ همان صدای بم و پرحجمی که خریدار دوست دارد و همان جایی که دِرون از آن بیرون میآید. منبعهای محفظهدار صداهای بم را بهتر کنترل میکنند، ولی جلوی جریان دود را هم بیشتر میگیرند.
رزوناتور تکهای از مسیر اگزوز است که صدا در آن بازتاب پیدا میکند و بخشی از موجها همدیگر را خنثی میکنند. دو ابزار دقیقتر هم هست. رزوناتور هلمهولتز یک محفظه بسته است که با یک گلوگاه به لوله اصلی وصل میشود. لوله J یک تکه لوله با ته بسته است که کنار لوله اصلی جوش میدهند و طولش حدود یکچهارم طول موج صدای مزاحم است؛ موج از ته بسته برمیگردد و با موج اصلی خنثی میشود. برای ۱۰۰ هرتز، این طول بسته به دمای گاز حدود یک متر است.
این دو ابزار فقط یک فرکانس یا یک محدوده باریک دور موتور را هدف میگیرند و چون سرعت صوت با دمای دود عوض میشود، روی کاغذ دقیقتر از واقعیتاند. اگزوزسازی که کارش را بلد است، اول دوری را که ماشین در آن دِرون دارد پیدا میکند و بعد رزوناتور یا لوله J را برای همان دور میسازد، نه برعکس.
قطر لوله هم بیتأثیر نیست. لولهای که گشادتر از نیاز موتور باشد، میتواند گشتاور دور پایین را کم کند و به کف ماشین هم نزدیکتر است. برای موتورهای کوچک ما، قطری نزدیک به لوله اصلی معمولاً انتخاب عاقلانهتری است. اگر هنوز بین هدرز و اگزوز کامل مردد هستید، اول آن را تکلیف کنید.
قبل از پرداخت پول، اینطوری امتحان کنید
صدای اگزوز را در پارکینگ و با گاز درجا قضاوت نکنید. دِرون معمولاً در درجا خودش را نشان نمیدهد؛ در سرعت ثابت و زیر بار پیدا میشود. پس:
- سوار ماشینی شوید که همین اگزوز را دارد و دستکم بیست دقیقه در جاده با سرعت همیشگی خودتان برانید.
- از اگزوزساز بپرسید سیستمش رزوناتور دارد یا نه، و اگر بعد از نصب دِرون پیدا شد، حاضر است رزوناتور یا لوله J اضافه کند یا نه.
- اگر ماشین دستدوم با اگزوز اسپرت میخرید، حتماً آن را در جاده و با سرعت ثابت امتحان کنید؛ دِرون چیزی نیست که در پارکینگ معلوم شود.
- اگر قرار است کاتالیست هم دست بخورد، بدانید بریدن کاتالیست صدا را هم بلندتر و خشنتر میکند.
همسایهها و پلیس هم نظر دارند. قانون هوای پاک در ماده ۲۹ آلودگی صوتی خودروها را ممنوع کرده، تولید صدای ناهنجار از لوله اگزوز تخلفی با کد ۲۱۲۵ است که برای بار دوم و سوم جریمه سنگینتری دارد، و آییننامه همین ماده سقف آزمون صدای اگزوز را ۸۶ دسیبل گذاشته است. در سالهای اخیر پلیس در شهرهایی مثل کرمانشاه، قزوین و زابل خودروهای دارای اگزوز دستکاریشده را توقیف کرده است؛ در قزوین حرف از ماشینهایی بود که آخر شب آسایش مردم را به هم میزدند.
به نظر ما بهترین اگزوز اسپرت برای ماشینی که هر روز سوارش میشوید، اگزوزی است که وقتی پدال را تا ته فشار میدهید صدایش را بشنوید و در سرعت ثابت فراموشش کنید.
