هدلایت LED؛ نور بیشتر یا چشم راننده روبهرو؟
چرا هدلایت در کاسه چراغ هالوژن نور را پخش میکند، چطور با یک دیوار امتحانش کنید، پلیس و معاینه فنی چه میگویند و کدام کار ارزانتر دید شب را بهتر میکند.
هدلایتی که جای لامپ هالوژن مینشیند، ماشین را از بیرون پرنورتر نشان میدهد، ولی جلوی پای راننده را لزوماً بهتر روشن نمیکند و خیلی وقتها چشم راننده روبهرو را میزند. ایراد معمولاً از برند لامپ نیست؛ چراغ جلوی ماشین شما دور یک رشته سیم کوچک طراحی شده، نه دور چند تراشه LED.
چراغ هالوژن برای یک رشته سیم ساخته شده
طبق دفترچه راهنما، لامپ نور پایین پژو ۲۰۶ از نوع H7 و ۵۵ واتی است و در دفترچه پارسهای سالهای اخیر هم نور بالا و پایین هر دو H7 پنجاهوپنج واتیاند. نور این لامپ از یک رشته سیم (فیلامان) کوچک درمیآید و کاسه چراغ، یعنی آینه براق پشت لامپ، دقیقاً برای جای همین رشته شکل گرفته است. نتیجهاش الگویی است که زیر یک خط افقی تیز روشن است و بالایش تاریک. به این خط خط کات میگویند؛ سمت راستش کمی بالا میرود تا کنار جاده و تابلوها روشن شود، بیآنکه نور توی چشم راننده مقابل برود.
هدلایت معمولاً چند تراشه LED روی دو طرف یک تیغه دارد که نه اندازهشان شبیه رشته سیم است و نه جایشان. کاسه چراغ نور آنها را جایی میفرستد که برایش ساخته نشده: بخشی بالای خط کات و توی چشم روبهرو، بخشی به گوشههایی که به کارتان نمیآید. اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراههای آمریکا (NHTSA) هم در پاسخی رسمی همین هشدار را داده است.
چراغ لنزدار (پروژکتور) وضع کمی بهتری دارد، چون تیغهای داخل خود چراغ خط کات را میسازد؛ هرچند آنجا هم نور ممکن است درست جمع نشود. بدترین حالت لامپ H4 پراید ۱۳۱ و صباست که با دو رشته سیم و یک کاسه فلزی کوچک زیر رشته نور پایین، هر دو نور را از یک لامپ میسازد؛ تقلید این طراحی با LED ساده نیست.
این حساسیت وسواس پلیس ما نیست: اسرام برای لامپ LED قانونیاش در آلمان چراغ تکتک مدلها را آزمایش کرد و مجوزش از سال ۲۰۲۰ فقط برای ماشینهای داخل فهرستش معتبر است. چراغ LED کارخانهای داستان دیگری دارد، چون از اول دور تراشههای LED طراحی و آزمایش میشود.
امتحان با دیوار؛ ده دقیقه کار
اگر هدلایت بستهاید یا فروشنده اجازه امتحان میدهد:
- ماشین را روی زمین تراز، رو به یک دیوار روشن و با حدود ۱۰ متر فاصله بگذارید. باد لاستیکها درست باشد و یک نفر پشت فرمان بنشیند.
- کلید تنظیم ارتفاع چراغ روی داشبورد را روی صفر بگذارید. دفترچه ۲۰۶ هم تنظیم اولیه نور پایین را در حالت «۰» میخواهد.
- اول با لامپ هالوژن سالم و بعد با هدلایت، نور پایین را روشن کنید و از هر دو الگو عکس بگیرید.
در الگوی سالم، خط کات تیز است؛ زیر خط روشن و یکدست است و بالایش تقریباً تاریک. نور پاشیده بالای خط، خط محو، لکههای پرنور بالاتر از ارتفاع چراغ یا فرق دو چراغ با هم یعنی این لامپ به این کاسه نمیخورد، حتی اگر روی جعبهاش نوشته باشد «مخصوص ۲۰۶».
ارتفاع خط را هم نگاه کنید. طبق مقررات اروپایی UN R48، برای چراغی که پایینتر از ۸۰ سانتیمتر نصب شده، خط کات روی دیوار ۱۰ متری باید حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر پایینتر از مرکز چراغ باشد (شیب ۱ تا ۱٫۵ درصد). اگر بالاتر بود، سراغ کسی بروید که دستگاه تنظیم نور دارد.
۶۰۰۰ کلوین یعنی سفیدتر، نه بهتر
کلوین رنگ نور را میگوید، نه مقدارش را. نور هالوژن حدود ۳۰۰۰ تا ۳۵۰۰ کلوین است و کمی زرد میزند؛ خیلی از هدلایتها ۶۰۰۰ کلوین یا بیشترند و سفید مایل به آبی. ظاهرش امروزی است، ولی پژوهشهای مؤسسه تحقیقات حملونقل دانشگاه میشیگان نشان داده هرچه نور آبیتر باشد، راننده روبهرو آن را آزاردهندهتر حس میکند. در دو پژوهش آزمایشگاهی که مه و باران را شبیهسازی کرده بودند هم نور گرمتر (۳۰۰۰ تا ۳۵۰۰ کلوین) کمی بهتر دیده شد، هرچند اختلاف زیاد نبود. پس دنبال آبیترین لامپ نروید.
گرما و فن
LED جلوی چراغ گرمای کمی میدهد، ولی خود تراشه از گرما بدش میآید و بدون خنککاری کافی زود از کار میافتد؛ برای همین پشت هدلایتها پره آلومینیومی (هیتسینک) یا فن کوچکی هست. در ترافیک مرداد تهران، خاک که روی فن ریز بنشیند و فن بایستد، لامپ کمنور میشود یا زودتر میسوزد. گاهی هم درپوش پشت چراغ بسته نمیشود و آب و خاک به کاسه راه پیدا میکند.
هدلایت از این نظر شبیه بادیکیت است: توی مغازه همهچیز خوب است و کیفیت واقعی سر نصب و در جاده معلوم میشود.
پلیس و معاینه فنی چه میگویند
آییننامه راهنمایی و رانندگی نور پایین را چراغی تعریف کرده که «موجب خیره شدن چشم یا ناراحتی رانندگانی که از طرف مقابل میآیند» نشود و ماده ۱۵۱ آن هم چراغهای چشمکزن و رنگارنگ را ممنوع کرده است. مهر ۱۴۰۴، معاون اجتماعی پلیس راهور تهران بزرگ گفت چراغ زنون، نور خیرهکننده و رنگهای غیرمجاز تخلف است و این جریمه سقف دفعات ندارد؛ یعنی ممکن است در یک روز چند بار جریمه شوید. رئیس پلیسراه کرمانشاه هم گفته ماشین متخلف تا برداشتن چراغها متوقف میماند.
در معاینه فنی هم شدت و زاویه نور چراغها با دستگاه سنجیده میشود و به گزارش همراه مکانیک، تجهیزات غیراستانداردی مثل چراغ زنون میتواند در بازرسی ظاهری باعث مردودی شود.
پیش از هدلایت، اینها را درست کنید
اگر شبها خوب نمیبینید، شاید اصلاً مقصر لامپ نباشد:
- طلق زرد: طلق چراغهای امروزی پلیکربنات است و کارخانه یک لایه سخت ضد اشعه UV رویش میکشد. آفتاب این لایه را میخورد و طلق زرد و مات میشود؛ روی ۲۰۶ و پارسهای چندساله کم نمیبینید. پولیش درست یعنی سنباده خیس، پولیش و آخر کار حتماً پوشش محافظ UV، وگرنه زردی زود برمیگردد. بعضیها بعد از پولیش فیلم شفاف محافظ هم میکشند؛ درباره این فیلمها در مقایسه کاور، PPF و رنگ نوشتهایم.
- تنظیم نور: چراغی که چند سانت پایینتر از حد تنظیم شده، جاده را کوتاه روشن میکند و چراغ بالاتر از حد، مزاحم روبهروست. کلید ارتفاع داشبورد را هم با بار ماشین هماهنگ کنید؛ در ۲۰۶ صفر برای یک یا دو سرنشین جلوست و عددهای بالاتر برای ماشین پر و صندوق سنگین. اگر ماشین را با فنر کوتاه یا کویلاوور خواباندهاید، تنظیم چراغ را دوباره چک کنید.
- لامپ هالوژن درست: از برند معتبر و با همان ۵۵ وات فابریک. لامپهای «پرنور» عمر کوتاهتری دارند؛ طبق برگه مشخصات اسرام، پرنورترین H7 این شرکت حدود ۲۵۰ ساعت عمر اسمی دارد و H7 معمولیاش ۵۵۰ ساعت. لامپ ۹۰ یا ۱۰۰ وات هم با گرمای اضافهاش میتواند به رفلکتور، سوکت و سیمکشی آسیب بزند.
- سوکت و اتصال بدنه: نور لامپ رشتهای به ولتاژ خیلی حساس است؛ حدود ۵ درصد افت ولتاژ یعنی حدود ۱۶ درصد نور کمتر. سوکت سوخته یا اتصال بدنه ضعیف با یک مولتیمتر پیدا میشود.
قبل از خرید هدلایت، طلق را درست کنید و تنظیم نور را با دستگاه چک کنید؛ هر دو ارزانترند و کسی را کور نمیکنند. اگر باز هم هدلایت خواستید، رنگ گرمتر را بردارید و فقط بعد از تست دیوار قبولش کنید.
