چرا ماشین در ترافیک تابستان جوش میآورد و چه باید کرد؟
فن، درب رادیاتور، ضدیخ و ترموستات؛ چرا خنککاری در ترافیک گرم کم میآورد، وقتی عقربه دما بالا رفت چه کنید و پیش از هر تیونینگی چه چیزهایی را درست کنید.
اگر ماشینتان در جاده مشکلی ندارد ولی ظهر تابستان وسط ترافیک عقربه دمایش بالا میرود، مقصر معمولاً کمبود جریان هوا یا یکی از قطعههای ارزان سیستم خنککاری است، نه خود موتور. بیشتر این قطعهها را میشود قبل از رسیدن گرما چک کرد. این ماجرا برای اهل تیونینگ هم حرف روشنی دارد: موتوری که در ترافیک به مرز جوش میرسد جایی برای قدرت بیشتر ندارد، چون هر اسببخار اضافه گرمای اضافه هم میآورد.
چرا ترافیک تابستان سختترین امتحان است
وقتی ماشین حرکت میکند، هوا خودش از جلوپنجره وارد میشود و از لای پرههای رادیاتور میگذرد. پشت چراغ قرمز این جریان تقریباً قطع میشود و همه کار به گردن فن میافتد. کولر هم کار را سختتر میکند. کندانسور کولر درست جلوی رادیاتور نشسته و گرمای خودش را در همان هوایی خالی میکند که قرار است رادیاتور را خنک کند. در یک مطالعه مهندسی، روشن بودن کولر دمای آب ورودی به رادیاتور را تا ۷ درجه بالا برد. کمپرسور کولر هم از موتور نیرو میگیرد.
هوای بیرون هم مهم است؛ هرچه داغتر باشد، رادیاتور گرمای کمتری پس میدهد. میانگین دمای بیشینه روزانه در گرمترین ماه سال، در تهران (ایستگاه مهرآباد) حدود ۳۷ درجه و در اهواز بیش از ۴۶ درجه است.
در ۴۰۵، پارس و سمند فنهای رادیاتور معمولاً دوسرعتهاند. اگر دور تند از کار افتاده باشد، در جاده چیزی حس نمیکنید؛ ولی در ترافیک و با کولر روشن، عقربه زود بالا میرود.
قطعههایی که در گرما کم میآورند
اول سطح مایع خنککننده را ببینید؛ سادهترین علت همین کم بودن آب است. بعد نوبت اینهاست:
| قطعه | چه چیزی میبینید |
|---|---|
| فن، رله، فیوز یا سنسور دما | داغ کردن فقط در توقف؛ کولری که در توقف گرم میزند |
| درب رادیاتور یا منبع انبساط که فشار را نگه نمیدارد | کم شدن تدریجی آب، رد مایع خشکشده دور درب |
| ترموستاتی که بسته گیر کرده | دمایی که حتی در حرکت هم سریع بالا میرود |
| رادیاتور رسوبگرفته یا پرههای پر از خاک و پشه | داغ کردنی که کمکم بدتر میشود |
| واترپمپ با نشتی یا پروانه فرسوده | رد مایع زیر جلوی موتور، صدای غیرعادی |
درب رادیاتور از همه ارزانتر است و از همه بیشتر دستکم گرفته میشود. سیستم خنککاری تحت فشار کار میکند و همین فشار نقطه جوش را بالا میبرد. مخلوط نیمبهنیم ضدیخ و آب در فشار معمولی هوا حدود ۱۰۷ درجه میجوشد، ولی زیر دربی که حدود یک بار فشار نگه دارد تا حدود ۱۲۹ درجه نمیجوشد. دربی که فنر یا واشرش خسته شده این حاشیه را از بین میبرد، پس درب کهنه را عوض کنید؛ ارزانترین بیمه موتور است. درب با فشار بیشتر از استاندارد هم راهحل نیست، چون فشار اضافه شلنگها و واترپمپ و رادیاتور بخاری را زودتر از پا درمیآورد.
ضدیخ هم فقط مال زمستان نیست. نقطه انجماد را پایین میآورد، نقطه جوش را بالا میبرد و جلوی زنگزدگی را میگیرد. دفترچه دنا میخواهد در تمام سال ۴۰ تا ۵۰ درصد مایع خنککننده ضدیخ باشد و این مایع هر دو سال یک بار عوض شود، و ایرانخودرو خرابی ناشی از نبودن ضدیخ یا آب پراملاح را گارانتی نمیکند. برای مخلوط کردن هم آب مقطر بخرید، نه آب شهری که رسوبش کمکم مجاری را میبندد. اگر در راه ماندید و چارهای نبود، آب تمیز بریزید و بعد مخلوط را درست کنید.
ترموستات را هم برندارید و سراغ ترموستات «خنکتر» هم نروید. ترموستات فقط تعیین میکند آب از چه دمایی به رادیاتور برود، که معمولاً حدود ۸۰ تا ۹۰ درجه است. وقتی موتور در ترافیک داغ میکند، ترموستات سالم کاملاً باز است و مشکل جای دیگری است.
وقتی عقربه بالا رفت
- کولر را خاموش کنید.
- بخاری را روی آخرین درجه گرما و دور فنش را روی حداکثر بگذارید. رادیاتور بخاری خودش یک رادیاتور کوچک است و بخشی از گرمای موتور را به اتاق میبرد. در مرداد شکنجه است، ولی چند دقیقه وقت میخرد تا جای امنی برای توقف پیدا کنید.
- اگر عقربه به محدوده قرمز رسید یا بخار دیدید، جای امنی کنار بزنید و موتور را خاموش کنید.
- درب رادیاتور یا منبع انبساط را روی موتور داغ باز نکنید. مایع داغ و تحت فشار همراه بخار بیرون میزند و سوختگی شدیدی میدهد. دستکم نیم ساعت صبر کنید؛ دفترچه دنا میگوید تا یک ساعت بعد از خاموش کردن موتور سراغ درب نروید. بعد هم آرام و با یک تکه پارچه ضخیم.
- بعد از یک جوش آوردن جدی، ماشین را حتماً به مکانیک نشان دهید. اولین قربانی معمولاً واشر سرسیلندر است. نشانههایش را بشناسید: روغن شیریرنگ، دود سفید از اگزوز، یا کم شدن آب بیآنکه نشتیای پیدا کنید.
اگر پژو ۲۰۶، ۲۰۷ یا رانا دارید: رادیاتور بخاری این ماشینها داخل اتاق و کنار پای راننده است و سالهاست گزارش سوختن پای رانندهها با آب داغی که از آن بیرون زده منتشر میشود. ایرانخودرو آبان ۱۴۰۴ برای تعویض رایگان «قطعه محافظ سیستم گرمایشی» حدود ۲٫۶ میلیون دستگاه از این سه مدل فراخوان داد؛ مشمول بودن ماشینتان را از سایت ایرانخودرو بپرسید. محافظ جلوی پاشیدن آب را میگیرد، نه جلوی علتش را؛ ضدیخ درست، درب سالم و سرویس بهموقع همچنان لازم است.
پیش از تابستان، و پیش از هر ریمپی
هفتهای یک بار، با موتور سرد و ماشین روی زمین صاف، سطح مایع را بین علامتهای MIN و MAX منبع انبساط ببینید و شلنگها را از نظر ترک و بادکردگی نگاه کنید. دفترچه دنا هم همین بازدید هفتگی را خواسته و میگوید اگر برای پر کردن بیش از یک لیتر مایع لازم شد، سیستم باید بررسی شود. عقربه ماشین خودتان را هم بشناسید؛ عقربه دنا، به گفته همان دفترچه، در دمای کارکرد عادی کمی پایینتر از خط وسط میایستد. اگر عقربه همیشه جای ثابتی داشته و حالا در ترافیک بالاتر میرود، چیزی عوض شده است.
اگر برنامه ریمپ یا افزایش قدرت دارید، اول همین سیستم استاندارد را کاملاً سالم کنید؛ بقیه کارها در فهرست کارهای پیش از تیونینگ آمده است. موتور داغتر زودتر ناک میزند و ECU برای محافظت، آوانس جرقه را کم میکند؛ یعنی قدرتی که برایش پول دادهاید در ترافیک گم میشود. روغن هم در گرما زودتر کیفیتش را از دست میدهد، که دربارهاش در روغن موتور برای ماشین تیونشده نوشتهایم.
برای ماشین تیونشده ارتقاهای معقول اینهاست: رادیاتور نو و باکیفیت به جای رادیاتور رسوبگرفته، پایین آوردن دمای روشن شدن فن در نرمافزار ECU به دست تیونری که کارش را بلد است، و در موتورهای توربو یک اینترکولر سالم. برداشتن ترموستات، درب پرفشارتر و آب خالی در این فهرست جایی ندارند.
اگر فقط یک کار میکنید، این باشد: قبل از اولین روز گرم، با موتور گرم و کولر روشن ده دقیقه درجا بایستید و عقربه و فنها را نگاه کنید. سیستم سالم عقربه را سر جایش نگه میدارد. اگر نگه نداشت، حالا وقت تعمیر است، نه وسط ترافیک مرداد.
