روغن موتور ۲۰۶؛ چه گریدی، چند لیتر و هر چند کیلومتر؟

روغن موتور ۲۰۶ طبق دفترچه ۲۰۲۱ ایران‌خودرو برای هر دو موتورش، یعنی TU3 در تیپ ۲ و ۳ و TU5 در تیپ ۴، ۵ و ۶، یکی است: 10W-40 با سطح کیفی API SL. روغن و فیلتر را هر ۱۰ هزار کیلومتر یا یک سال عوض کنید، هر کدام زودتر برسد، و در شرایط سخت نصف این فاصله. حجم را دفترچه‌های تازه‌تر ۳٫۲۵ لیتر (TU3) و ۳٫۴ لیتر (TU5) نوشته‌اند، ولی نسخه قدیمی‌تر برای هر موتور دو عدد داده، چون به روش خالی کردن روغن کهنه بستگی دارد: پیچ کارتل یا ساکشن.

تیپ ۲، تیپ ۵ و اس‌دی؛ هر کدام چه روغنی و چند لیتر

۲۰۶ در ایران فقط دو موتور داشته است. TU3 هشت‌سوپاپ ۱٫۴ لیتری در تیپ ۲ و ۳ و اس‌دی‌های V6 و V19 و V20 کار می‌کند و TU5 شانزده‌سوپاپ ۱٫۶ لیتری در تیپ ۴، ۵ و ۶ و بقیه اس‌دی‌ها. فهرست کامل نسخه‌ها در ریمپ ۲۰۶ آمده. عددهای جدول از سه نسخه دفترچه ایران‌خودرو برداشته شده: مارس ۲۰۱۵، نوامبر ۲۰۲۱ و دسامبر ۲۰۲۲. تاریخ چاپ هر دفترچه روی پشت‌جلدش است.

موتور	حجم با فیلتر، دفترچه ۲۰۱۵	حجم با فیلتر، دفترچه ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲	گرید، دفترچه ۲۰۲۱	فاصله تعویض، دفترچه ۲۰۲۱
TU3: تیپ ۲ و ۳	۳ لیتر با پیچ کارتل، ۳٫۲۵ لیتر با ساکشن	۳٫۲۵ لیتر	10W-40، API SL	هر ۱۰ هزار کیلومتر یا ۱ سال
TU5: تیپ ۴، ۵ و ۶	۳٫۲ لیتر با پیچ کارتل، ۳٫۴ لیتر با ساکشن	۳٫۴ لیتر	10W-40، API SL	هر ۱۰ هزار کیلومتر یا ۱ سال

اس‌دی‌ها عدد موتور خودشان را می‌گیرند؛ دفترچه‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ TU3 را فقط برای هاچ‌بک آورده‌اند. دفترچه ۲۰۱۵ گرید و فاصله تعویض را ندارد و به دفترچه سرویس ارجاع می‌دهد.

به گفته API، کلاس‌های جدیدتر از SL، مثل SN، همه ویژگی‌های آن را دارند. دفترچه ۲۰۲۱ اما سخت‌گیر است: می‌نویسد تنها روغن مجاز در ایران همین مشخصات است و هر روغن دیگری به ماشین آسیب جدی می‌زند و گارانتی را باطل می‌کند. پس 20W-50 «تابستانی» که بعضی تعویض‌روغنی‌ها توصیه می‌کنند در این دفترچه جایی ندارد، و افزودنی و مکمل هم در هر سه دفترچه ممنوع است.

سایت‌ها برای TU5 از ۳٫۲۵ تا ۳٫۸ لیتر نوشته‌اند؛ دفترچه ۳٫۴ می‌گوید. عدد ۳ لیتر «بدون فیلتر» هم از کتاب تعمیرات پژو آمده و ایران‌خودرو تعویض روغن بدون فیلتر را در برنامه ندارد.

تعویض روغن ۲۰۶ با ساکشن یا پیچ کارتل

در دفترچه ۲۰۱۵ عدد کوچک‌تر برای پیچ کارتل است و بزرگ‌تر برای ساکشن، یعنی کشیدن روغن با پمپ از لوله گیج. همین دو عدد در دفترچه راهنمای خود پژو هم هست؛ نسخه‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ فقط عدد بزرگ‌تر را نوشته‌اند و از روش چیزی نگفته‌اند.

دفترچه دلیلش را نمی‌نویسد؛ برداشت ما این است: با ساکشن حدود ۰٫۲ تا ۰٫۲۵ لیتر روغن بیشتر باید ریخت، یعنی پیچ کارتل همین مقدار روغن کهنه بیشتر در موتور می‌گذارد. ساکشن «میان‌بر مکانیک‌ها» هم نیست، چون پژو آن را روش رسمی می‌داند و برایش عدد جدا داده.

برای کار خانگی ساکشن را ترجیح می‌دهیم، چون راحت‌تر است: ماشین را بالا نمی‌برید، زیرش نمی‌خزید و رزوه پیچ کارتل را هرز نمی‌کنید؛ روغن زیادی را هم با همان شلنگ می‌شود کم کرد. بدی‌اش این است که ساکشن ضعیف یا شلنگی که به ته لوله گیج نرسد، همان روغن کهنه را در موتور می‌گذارد.

پیچ کارتل در عوض ابزار خاصی نمی‌خواهد و می‌بینید چه بیرون می‌آید، ولی ماشین باید روی خرک بنشیند (جک تنها کافی نیست) و پیچ را بهتر است با واشر نو و ۳۰ نیوتن‌متر ببندید.

پس هر دو روش درست است و فقط باید عدد را با روش جور کرد. بعد از پیچ کارتل حدود ۳ لیتر در TU3 و ۳٫۲ لیتر در TU5 بریزید، بعد از ساکشن عدد بزرگ‌تر را؛ بعد موتور را کمی روشن کنید، صبر کنید و با گیج کامل کنید. اگر قوطی ۴ لیتری را کامل در ۲۰۶ با موتور TU5 بریزید، ۰٫۶ تا ۰٫۸ لیتر بیشتر از عدد دفترچه ریخته‌اید و سطح از حداکثر بالاتر می‌رود.

فیلتر روغن ۲۰۶ و تعویض روغن در خانه

فیلتر روغن ۲۰۶، چه TU3 و چه TU5، کارتریج کاغذی است که داخل یک درپوش یا کاسه جا می‌گیرد. جایش سمت اگزوز موتور است، پشت حرارت‌گیر منیفولد و کنار کاتالیست. ایران‌خودرو فیلتر را با هر بار تعویض روغن می‌خواهد، ولی می‌نویسد خود درپوش لازم نیست هر بار عوض شود.

راهنمای فنی ایساکو برای این درپوش (بکس ۲۷) چند نکته دارد: موتور گرم است و کاتالیست کنارش، پس قبل از باز کردن کمی صبر کنید تا روغن داخلش خالی شود و روی کاتالیست نریزد؛ اورینگ نو بگذارید؛ درپوش ترک‌دار را عوض کنید و سالمش را با ۲۵ نیوتن‌متر ببندید، چون شل بودنش نشتی می‌دهد و سفت کردن بیش از حد خطر ترک خوردنش را بالا می‌برد؛ و بعد از ریختن روغن ۵ دقیقه اطراف درپوش را از نظر نشتی ببینید. روغن سوخته را هم در فاضلاب و روی زمین نریزید.

ماشین گارانتی‌دار را خودتان سرویس نکنید: دفترچه سرویس دوره‌ای را در نمایندگی مجاز الزامی می‌داند و انجام ندادنش را مایه باطل شدن گارانتی.

گیج و نشانگر داشبورد؛ زیاد هم مثل کم بد است

گیج را روی زمین کاملاً صاف بخوانید و بگذارید روغن به کارتل برگردد. دفترچه‌ها در مدت صبر یک‌صدا نیستند: ۲۰۱۵ موتور سرد می‌خواهد، ۲۰۲۱ پنج تا ده دقیقه بعد از خاموشی و ۲۰۲۲ دست‌کم ۳۰ دقیقه. راه ساده بازدید هفتگی صبح، قبل از اولین استارت است؛ دفترچه ۲۰۲۱ هم همین را با موتور خنک می‌خواهد.

گیج در دفترچه‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۲۲ دو علامت دارد: A حداکثر و B حداقل. شکل دفترچه ۲۰۲۱ علامت میانی هم نشان می‌دهد و سطح مناسب را حدود ۲۵۰ سی‌سی آخر، بین بالاترین علامت و آن، می‌داند؛ پایین‌تر که رفت تا حداکثر پر کنید. سطح نباید از بالاترین علامت بالاتر برود. نشانگر داشبورد (شش‌خانه‌ای با MIN و MAX یا عقربه‌ای با ناحیه C و D) کمک است نه معیار؛ دفترچه‌ها هشدارش را با گیج تأیید می‌خواهند.

دفترچه کم بودن بیش از حد روغن را برای موتور آسیب‌زا می‌داند و زیاد بودنش را هم؛ دفترچه ۲۰۲۲ می‌گوید اگر سطح از A بالاتر یا از B پایین‌تر بود، موتور را روشن نکنید. زیادی‌اش کمتر شناخته می‌شود: میل‌لنگ به روغن اضافی می‌خورد و آن را کف می‌کند، روغن کف‌کرده خوب روانکاری نمی‌کند و فشار کارتل بالا می‌رود و روغن از ضعیف‌ترین کاسه‌نمد نشت می‌کند. افت سطح بین دو تعویض طبیعی است؛ دفترچه‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ سقفش را ۰٫۳ لیتر در هر ۱۰۰۰ کیلومتر گذاشته‌اند و دفترچه ۲۰۱۵ ۰٫۵.

چراغ فشار و دمای روغن که روشن شود، دفترچه توقف را الزامی می‌داند؛ ادامه دادن با چراغ STOP روشن، خسارتش با مالک است.

تعویض روغن ۲۰۶ هر چند کیلومتر، و بعد از ریمپ

دفترچه ۲۰۲۱ تعویض را هر ۱۰ هزار کیلومتر یا یک سال می‌خواهد، هر کدام زودتر. در شرایط سخت فاصله نصف می‌شود: ۵ هزار کیلومتر یا ۶ ماه. شرایط سخت از جمله این‌هاست: ترافیک سنگین شهری، توقف‌های کوتاه و مکرر، دور بالا با دنده سنگین، پیمایش کم، گرد و غبار، سوخت نامناسب، شتاب‌گیری ناگهانی و تعویض دنده در دور بالا.

ماشین ریمپ‌شده، یا ماشینی که تند رانده می‌شود، با همین فهرست جور است، چون موتورش گرم‌تر کار می‌کند و دورش بالاتر می‌رود. روغن تازه با گرید دفترچه یکی از ده کار پیش از ریمپ است و گرید را عوض نکنید مگر تیونر دلیل فنی بدهد؛ بقیه‌اش در روغن موتور برای ماشین تیون‌شده آمده. اگر ۲۰۶ در ترافیک تابستان داغ می‌کند، اول خنک‌کاری را درست کنید، چون روغن داغ زودتر کهنه می‌شود.

تا سرتان کلاه نرود، قبل از ریختن قوطی این‌ها را نگاه کنید:

• مواد مصرفی را از نمایندگی مجاز بخرید، با برند تأییدشده و بسته‌بندی ایساکو.
• فویل زیر درب سالم و یکدست باشد.
• تاریخ تولید و سری ساخت خوانا باشد؛ دفترچه ۲۰۲۱ روغن بیش از سه سال پس از تولید را مجاز نمی‌داند.
• روی قوطی 10W-40 و API SL یا کلاس بالاتر چاپ شده باشد.
• فاکتور بگیرید، درب را خودتان باز کنید و قوطی خالی را له کنید.