دیاگ بلوتوثی ELM327؛ روی ماشین ایرانی چه کار میکند؟
دیاگ بلوتوثی ELM327 چه چیزهایی را روی گوشی نشان میدهد، روی ماشینهای ایرانی چقدر جواب میدهد، کدام دانگل و اپ را بخرید و چه کارهایی از آن برنمیآید.
دیاگ بلوتوثی ELM327 دانگلی است که به سوکت عیبیابی ماشین وصل میشود تا یک اپ روی گوشی کدهای خطای موتور را بخواند و پاک کند و دادههای زندهای مثل دمای آب و تریم سوخت را نشان دهد. روی ماشینهایی که برای بازار اروپا و آمریکا ساخته شدهاند معمولاً بیدردسر کار میکند، اما روی ماشین ایرانی همهچیز به ECU بستگی دارد: یکی همه دادهها را میدهد و دیگری فقط ولتاژ باتری را.
دیاگ چیست و سوکتش کجاست؟
دیاگ در زبان کارگاه یعنی خواندن اطلاعات ECU با دستگاه عیبیابی. پایه کار استاندارد OBD-II یا OBD2 است که برای کنترل آلایندگی ساخته شده و یک سوکت ۱۶ پایه، کدهای خطای یکسان و فهرستی از دادههای مشترک تعریف میکند. در ایران این سامانه از شهریور ۱۳۹۳، همراه با اجباری شدن یورو ۴، برای خودروهای داخلی الزامی شد.
طبق استاندارد، سوکت باید تا حدود ۶۰ سانتیمتری فرمان باشد. در پژوها و سمند معمولاً کنار جعبه فیوز جلوی پای چپ راننده یا پشت دریچهای زیر فرمان است؛ در پراید و تیبا هم همان طرف، زیر جعبه فیوز.
کد خطا یک حرف و چهار رقم دارد؛ P یعنی موتور و گیربکس، B بدنه، C شاسی و U شبکه ارتباطی. مثلاً P0420 یعنی کارایی کاتالیست کمتر از حد مجاز است؛ همان کدی که در ماشین دارای سنسور اکسیژن دوم، بعد از برداشتن کاتالیست دیر یا زود میآید.
کدام دانگل؛ v1.5، v2.1 یا mini؟
ELM327 اسم تراشهای است که شرکت ELM Electronics ساخت. سالها پیش نرمافزار نسخه ۱٫۴ آن کپی شد و از آن به بعد بازار پر از دانگلهای ارزان کپی است. دو عددی که زیاد میشنوید v1.5 و v2.1 است. ELM اصلاً نسخهای به اسم ۱٫۵ نساخته؛ این عدد کار کپیسازهاست. نسخه ۲٫۱ اصلی وجود داشته، اما کپیهای ارزانی که v2.1 نشان میدهند به باگ و فرمانهای ناقص معروفاند و سازنده اپ Car Scanner توصیه کرده نخریدشان. به گفته همین سازنده، عدد نسخه روی دانگل کپی فقط چند حرف متن است و دانگلی که mini در اسمش دارد به احتمال خیلی زیاد بد از آب درمیآید.
پس به عدد روی جعبه یا ادعای «تراشه PIC» دل نبندید. از فروشندهای بخرید که امتحان یا مرجوعی را قبول کند، و اگر بودجهاش را دارید، مارکهایی مثل Vgate (مدلهای vLinker و iCar) یا OBDLink را بگیرید که سازندههای اپها توصیه میکنند.
بلوتوث یا وایفای، و کدام نرمافزار؟
نوع اتصال را با گوشیتان جور کنید. اندروید با بلوتوث معمولی، بلوتوث کممصرف (BLE، یعنی بلوتوث ۴ به بالا) و وایفای کار میکند. آیفون با دانگل بلوتوث معمولی در هیچ اپی کار نمیکند، جز چند مدل خاص که گواهی اپل دارند؛ برای آیفون BLE یا وایفای بگیرید. دانگل وایفای شبکه خودش را میسازد و تا گوشی به آن وصل است، به وایفای دیگری وصل نمیشود.
اپهای شناختهشده Car Scanner (اندروید و آیفون)، Torque (فقط اندروید)، OBD Auto Doctor (اندروید، آیفون و کامپیوتر) و Infocar (اندروید و آیفون، با زبان فارسی) هستند. نرمافزارهای ایرانیای هم هستند که ECUهای ایرانی را جداگانه تعریف کردهاند و گاهی داده بیشتری بیرون میکشند.
کد خطا و داده زنده؛ به چه چیزهایی نگاه کنید
بیشتر اپها کنار کد خطا «فریز فریم» را هم نشان میدهند: عکسی از دور موتور، دمای آب، سرعت و بار موتور در لحظه ثبت خطا. همین عکس معلوم میکند خطا با موتور سرد آمده یا در گرمای ترافیک.
از دادههای زنده این چهار مورد بیشتر به کار میآید، اگر ECU ماشینتان آنها را بدهد:
| داده | چه نشان میدهد | به چه کاری میآید |
|---|---|---|
| دمای آب | دمای مایع خنککننده موتور | داغ کردن غیرعادی در ترافیک را زود نشان میدهد |
| تریم کوتاهمدت و بلندمدت سوخت | درصدی که ECU به پاشش اضافه یا از آن کم میکند | تریم بلندمدت ماشین سالم نزدیک صفر است؛ اگر پایدار از حدود ۱۰ درصد مثبت یا منفی گذشت، ایرادی در کار است |
| فشار منیفولد (MAP) | فشار مطلق هوای داخل منیفولد | با سوییچ باز و موتور خاموش باید فشار هوای محل باشد: کنار دریا حدود ۱۰۱ و در تهران حدود ۸۲ تا ۸۹ کیلوپاسکال |
| آوانس جرقه | جرقه چند درجه پیش از نقطه مرگ بالا زده میشود | افت ناگهانی زیر بار میتواند نشانه ناک باشد |
تریم مثبت یعنی ECU مخلوط را رقیق میبیند و بنزین اضافه میکند، مثلاً بهخاطر نشتی هوا؛ منفی یعنی مخلوط غنی است، مثلاً از انژکتور چکهای. اگر دمای آب در ترافیک بالا میرود، راهنمای خنککاری در تابستان را ببینید.
پاک کردن کد خطا ایراد را درست نمیکند. اگر علت سر جایش باشد، کد برمیگردد. پاک کردن، فریز فریم و نتیجه خودآزماییهای ECU را هم پاک میکند؛ همان شواهدی که مکانیک لازم دارد.
روی ماشین ایرانی جواب میدهد؟
جواب صادقانه: گاهی. داشتن سوکت OBD تضمین نمیکند که سامانه کامل و طبق استاندارد پیاده شده باشد. دو پژوهشگر دانشگاه صنعتی شریف در مقالهای کنفرانسی (۱۳۹۶) روی چند خودروی داخلی عیب عمدی ایجاد کردند؛ فقط OBD تندر ۹۰ کاملاً مطابق یورو ۴ واکنش نشان داد و پراید، ۲۰۶ صندوقدار و سمند XU7 ایرادهای مشابهی داشتند.
بیشتر ماجرا به ECU برمیگردد. یک ماشین در سالهای مختلف ممکن است ECU متفاوتی گرفته باشد؛ یکی از فروشندهها مثال زده که دانگل ممکن است روی پراید ۹۴ کار کند و روی پراید ۹۲ نه. ECU زیمنس معمولی پراید، پژوها و سمند هم به گفته یک فروشنده دیاگ با اپهای عمومی کامل خوانده نمیشود.
نظرهای خریداران یک فروشگاه اینترنتی بزرگ هم یکدست نیست: برای ۲۰۶ و پراید هم گزارش وصل شدن هست و هم وصل نشدن، و از دنا و سمند EF7 چند گزارش موفق هست، ولی نه آنقدر که بشود قول داد. پس اگر میشود، قبل از خرید امتحانش کنید؛ با سوییچ باز، و اگر نشد با موتور روشن. اگر اپ فقط ولتاژ باتری را نشان داد، دانگل با ECU حرف نزده؛ این عدد را خودش از سوکت میخواند.
کارهایی که از دیاگ بلوتوثی برنمیآید
ریمپ نمیکند. ریمپ یعنی بازنویسی نرمافزار ECU با ابزار و فایل مخصوص و این دانگلها و اپها برایش ساخته نشدهاند. تعریف سوییچ و کار ایموبلایزر هم دستگاه دیاگ خودروی حرفهای کارگاه را میخواهد. اطلاعات ABS و کیسه هوا هم معمولاً بیرون از پروتکل عمومی است.
دانگل را همیشه روی سوکت نگذارید. یکی از پایههای سوکت مستقیم به باتری وصل است؛ در دفترچه ۲۰۶ هم کانکتور عیبیابی جزو مصرفکنندههای فیوز «تغذیه باتری» آمده. پس دانگل با ماشین خاموش هم برق میکشد؛ کم، ولی برای ماشینی که چند روز در پارکینگ میماند یا باتری خستهای دارد، همین کافی است که صبح استارت نخورد. بعضی دانگلها حالت خواب دارند، اما درآوردنش مطمئنتر است.
اگر فقط یک کار با این دانگل میکنید، این باشد: وقتی چراغ چک روشن شد، کد و فریز فریم را بخوانید، از صفحه عکس بگیرید و بعد سراغ مکانیک بروید. قبل از ریمپ هم خواندن خطاها اولین قدم چکلیست پیش از تیونینگ است.
