بنزین پتروشیمی و یورو ۴ چیست؟ عددهای رسمی با تاریخ و منبع

بنزین پتروشیمی یعنی بنزینی که بخشی از آن را واحدهای پتروشیمی ساخته‌اند و با بنزین پالایشگاه‌ها مخلوط شده تا کسری بنزین کشور جبران شود. بنزین یورو ۴ هم نام یک مشخصه است، نه یک برند: اگر بنزینی گوگرد، بنزن و آروماتیک را زیر حدهای معینی نگه دارد، می‌شود یورو ۴. جایی که بحث بالا می‌گیرد این است که هیچ‌کدام از دو اصطلاح، به‌تنهایی نمی‌گوید بنزین داخل باک شما چه کیفیتی دارد. در ایران نتیجه‌ی آزمایش مستقل بنزین جایگاه‌ها منتشر نمی‌شود، پس هر عددی در این مطلب ادعای رسمی یک نهاد است و منبعش را کنارش نوشته‌ایم.

عددهایی که دربارشان بحث می‌شود

یک بنزین را چند عدد می‌سازند، و گاهی دو بنزین با اکتان یکسان در بقیه‌ی عددها خیلی با هم فرق دارند:

• اکتان (RON): مقاومت بنزین در برابر ناک. سازوکارش را در ناک موتور چیست و بنزین ایران واقعاً چند اکتان است توضیح داده‌ایم.
• گوگرد: در بنزین به‌صورت ppm سنجیده می‌شود. گوگرد کارایی کاتالیست را کم می‌کند و آلایندگی را بالا می‌برد.
• بنزن: ماده‌ای سمی و سرطان‌زا. بنزن بنزین وقتی مشکل می‌سازد که در هوا و با تنفس مردم وارد می‌شود، نه لزوماً برای موتور.
• آروماتیک: ترکیباتی مثل تولوئن و زایلن که اکتان را بالا می‌برند، ولی دوده و رسوب بیشتری می‌سازند و آلایندگی را زیاد می‌کنند. بنزن هم خودش یک آروماتیک است.

شرکت ملی پالایش و پخش در اطلاعیه‌ای که پایین‌تر می‌آید، حد یورو ۴ را بنزن حداکثر ۱ درصد و آروماتیک حداکثر ۳۵ درصد دانسته است. گوگرد هم در یورو ۴ حداکثر ۵۰ ppm است و در یورو ۵ به ۱۰ ppm می‌رسد.

بنزین پتروشیمی چه بود

اصطلاح در گزارش‌های ایران دو معنی داشته، پس تاریخش را جدا می‌گوییم.

اردیبهشت ۱۳۹۳: ریفرمیت پتروشیمی‌ها. شرکت ملی پالایش و پخش در اطلاعیه‌ای که مهر منتشر کرد، گفت واحدهای پتروشیمی روزانه حدود ۶ میلیون لیتر ریفرمیت، یعنی بنزین خام، می‌سازند و پالایشگاه‌ها آن را با اجزای دیگر مخلوط می‌کنند تا به مشخصات برسد. به گفته‌ی همان اطلاعیه، این ریفرمیت حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد آروماتیک و ۶ تا ۱۰ درصد بنزن داشت. بعضی واحدها پس از تغییر فرایند آروماتیک را به ۵۵ تا ۶۰ درصد و بنزن را به حدود ۲ درصد رسانده بودند، ولی اکتان محصول‌شان زیر ۹۳ شده بود. اطلاعیه می‌گفت بنزین وارداتی با استاندارد یورو ۴ جایگزین ریفرمیت پتروشیمی‌ها شده است. همان اطلاعیه درباره‌ی بنزین خود پالایشگاه‌ها هم گفته بود در بهمن ۱۳۹۲ بنزن بیش از ۳ درصد و آروماتیک بیش از ۴۰ درصد داشته؛ یعنی بنزین «پالایشگاهی» هم در آن زمان از حد یورو ۴ بالاتر بوده.

خرداد ۱۴۰۳: بنزین از متانول. تجارت‌نیوز در ۳ خرداد ۱۴۰۳ نوشت وزیر نفت گفته بخشی از تولید متانول کشور به سمت تولید بنزین می‌رود، و رئیس کمیسیون تلفیق بودجه مجلس از قراردادی حدود ۲٫۷ میلیارد دلاری با پتروشیمی‌ها برای تأمین بنزین گفته است. سخنگوی اتحادیه‌ی صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی ادعا کرد با متانول می‌شود اکتان بنزین کشور را تا ۹۵ بالا برد، بی‌آنکه آروماتیک و بنزن زیاد شود. یک کارشناس انرژی گفت بنزین متانولی در چین آزمایشی بوده و همه‌گیر نشده، و معاون وزیر نفت در امور پتروشیمی در پاسخ گفت این بنزین استانداردهای لازم را پوشش می‌دهد. همان گزارش روش دقیق تولید و جزئیات قرارداد را روشن نکرده بود.

اینکه امروز چه نسبتی از بنزین جایگاه‌ها از پتروشیمی می‌آید، در منابعی که ما دیدیم معلوم نیست.

برای موتور ماشین شما چه معنی دارد

• چیزی که مستقیم به موتور می‌خورد، اکتان است. اگر بنزینی اکتان کمتر از دفترچه داشته باشد، ECU جرقه را عقب می‌کشد و قدرت کم می‌شود. بنزین مناسب خودروی شما چیست عددهای دفترچه‌ی ۲۱ خودرو را کنار هم گذاشته است.
• بنزن و گوگرد بیشتر به هوا و کاتالیست مربوط‌اند تا به پمپ و انژکتور. گوگرد زیاد کاتالیست را زودتر فرسوده می‌کند.
• آروماتیک زیاد با رسوب بیشتر در محفظه‌ی احتراق همراه است. رسوب کربن هم نیاز اکتان موتور را بالا می‌برد.
• این‌ها را از بیرون نمی‌شود تشخیص داد. رنگ بنزین یا بو ملاک نیست؛ فقط آزمایشگاه عدد را می‌گوید، و آن آزمایش در ایران برای جایگاه‌ها منتشر نمی‌شود.

یورو ۴ در ایران چقدر به شما می‌رسد

بنزین یورو در ایران برای کلان‌شهرها تأمین می‌شود و عددی که مسئولان گفته‌اند حدود ۹۰ تا ۹۲ اکتان است، آن هم بدون آزمایش مستقل؛ جزئیات و تاریخ آن را در مطلب ناک آورده‌ایم. پس «یورو ۴» روی برچسب یا در خبر، تضمین نمی‌کند که بنزین باک شما در هر چهار عدد بالا زیر حد بوده، و نبودن گزارش مستقل هم نمی‌گذارد خلافش را ثابت کنیم.

چه کار می‌شود کرد

• بنزین را با عددی که دفترچه می‌خواهد بسنجید و اگر ماشین زیر بار تق‌تق یا افت قدرت داشت، به آن شک کنید.
• فاصله‌ی تعویض شمع و فیلتر هوا و بنزین را طبق دفترچه رعایت کنید؛ آلودگی بنزین اول به همین‌ها می‌رسد.
• اگر بعد از یک سوخت‌گیری مشخص ماشین خراب شد، مشکل بیشتر آب یا آلودگی است تا اکتان؛ علائم بنزین بد را ببینید.
• اگر ماشینتان ریمپ شده، فایل را با بنزینی تنظیم کنید که واقعاً در باک می‌ریزید.